eGNOSIS

 

Gnoza Juliusza S這wackiego
Cz. II

Dominik So這wiej


Dominik So這wiej (ur. 1977) - historyk literatury, krytyk literacki i filmowy. Publikowa m. in. w Kulturze,  Undergruncie, Arteriach, wiatoobrazie i Cyberforum. Wsp馧autor ksi嘀ki Poetyka egzystencji. Franz Kafka na progu XXI wieku (Warszawa 2004). 

 

 

Alter-ego poety z Godziny myli potrafi這 odczytywa genezyjsk przesz這 ludzi, lecz nie mia這 takiego daru w odniesieniu do siebie. Rozwin像 go w sobie, dzi瘯i Bo瞠j 豉sce, dopiero doros造 S這wacki, a efektem tego by這 napisanie Genezis z Ducha. Pisze w licie do Matki:

 

On [B鏬] staremu memu duchowi, co ju d逝go musi na wiecie 篡, bo wiele sobie instynktownie przypomina z dawnych 篡wot闚 [] On pozwoli teraz dowiedzie si nareszcie, jak mam dope軟i misji, abym nie potrzebowa ju wraca i obleka gorsze lub lepsze cia這 ale abym ju poszed mi璠zy anio堯w [][48].

 

Poeta w projekcie przemowy do Genezis z Ducha stwierdza r闚nie:

 

Dzie這 to jest owocem dwuletniego stanu nadzwyczajnej egzaltacji i myli ci鉚le przez 闚 czas zwr鏂onej ku Bogu i ku r鏚這m wiedzy Napisane jednym ci鉚iem pi鏎a jednym natchnieniem modl鉍ego si ducha ale rozwa穎ne g喚boko [][49].

 

Nie mo積a zarzuci S這wackiemu tego, 瞠 doszed do poznania prawdy tylko dzi瘯i sobie (to w豉nie zarzucano gnostykom zapominaj鉍 o funkcji, jak pe軟i Zbawiciel). Powy窺zy fragment wskazuje na istotn, jeli nie zasadnicz rol Boga, kt鏎ego 豉ska umo磧iwi豉 poecie zrozumienie istoty bytu. Fragment ten wskazuje r闚nie na inn osobliwo tw鏎czoci S這wackiego. Jego utwory mia造 charakter mistyczny, by造 napisane jednym tchnieniem, lecz poeta nieustannie poddawa je przekszta販eniom, poszukuj鉍 najdoskonalszego rodka wyrazu dla objawionych mu prawd.

Czy mo積a pogodzi mistyczne prze篡cie z rozumowym jego opracowaniem? Henri Bremond w tekcie Poeta i mistyk przedstawi r騜nice i podobie雟twa w mistycznym i poetyckim percypowaniu rzeczywistoci. Zauwa篡 m. in., 瞠 prze篡cie poetyckie i mistyczne nale蕨, dzi瘯i mechanizmowi psychologicznemu, do tego samego rodzaju poznania poznania rzeczywistego, nie bezporednio poj璚iowego, ale jednocz鉍ego[50]. Ale prze篡cie poetyckie nie zezwala na mi這sne zjednoczenie, kt鏎e nast瘼uje w prze篡ciu mistycznym. Poeta jednoczy si z rzeczywistoci tylko po to, aby natychmiast si od niej oddzieli.[51] Mistyk poznaje prawd w u豉mku chwili i jest to poznanie ca這ciowe. Doskonalenie wypowiedzi poetyckiej staje si w zwi頊ku z tym zabiegiem bezsensownym, bo fa連zuje ono prawd mistycznej wizji, przes豉nia jej sens. Nie jest istotna forma przekazu, lecz jej tre. S這wacki napisa Genezis z Ducha jednym poci鉚ni璚iem pi鏎a, lecz pozostawi po sobie dwie redakcje tekstu. Tu tkwi osobliwo tw鏎czoci S這wackiego: teksty mistyczne poeta podawa nieustannym poprawkom. Bo S這wacki by poet, lecz by i mistykiem.

 

Poecie pisze Jan Tomkowski przypada Genezie tej sytuacji rola ducha, kt鏎y star si pogodzi 褂bjawienie i 蜻orm磭. Zamiana treci duchowej komunikacji na tekst czytelny dla ka盥ego cz這wieka to zadanie prawie niewykonalne[52].

 

Dlatego, jak zauwa瘸 Gerardus van der Leeuw, mistyka d嘀y do milczenia[53]. Wiemy ju, 瞠 istot mistyki jest mi這, mi這sne zjednoczenie z Bogiem. W prze篡ciu gnostycznym, gnostyk nie jednoczy si z Bogiem, lecz poznaje go dzi瘯i wiedzy (gnosis). A wiedza w豉nie jest istot tw鏎czoci Juliusza S這wackiego. Mo瞠 dzie豉 polskiego poety powinny by czytane jako teksty gnostyckie w豉nie, a nie mistyczne. Zgodnie z opini Cieli-Korytowskiej, poeci zbli瘸j si do gnozy ze wzgl璠u na jej alegoryczno metaforyczny spos鏏 przedstawiania wiata. Jego istot nie jest wbrew pozorom mylenie abstrakcyjne, lecz sensualne wyobra瘸nie[54].

Genezis z Ducha jest najpe軟iejszym opisem wszystkich tajemnic, kt鏎e B鏬 odkry przed poet. I jest to r闚nie doskona造 przyk豉d poznania imaginatywnego, o kt鏎ym pisa Rudolf Steiner. Poznanie to, przypomnijmy, pos逝guje si obrazami, kt鏎e przekazuj istot rzeczy. Najistotniejszy w Genezis z Ducha jest fragment, w kt鏎ym S這wacki m闚i o sobie jako o Niemiertelnym, Synu Bo篡m, stw鏎cy widzialnoci i ukazuje najwa積iejsze prawa rozwoju ducha. Utw鏎 zosta napisany w豉nie po to, by potwierdzi najwy窺z prawd o sobie, o pocz靖kach wiata i o celach finalnych. Ukazuje on ewolucj ducha globowego, kt鏎y przyj像 form cielesn i rozpocz像 prac nad stworzeniem formy cz這wieka. Jest nim duch, kt鏎y po wcieleniu sta si Juliuszem S這wackim[55].

Ka盥y obraz Genezis z Ducha wyra瘸 to, co dla S這wackiego by這 najwa積iejsze: wszystko jest znakiem dzia豉lnoci ducha, wszystko jest jednoci, a swoje r鏚這 ma w Bogu. Poznanie, kt鏎ego dost雷i poeta, zosta這 wi璚 rozpisane na szereg obraz闚, tworz鉍ych sp鎩n ca這[56]. P這n鉍e lasy, skamienia貫 cia豉 morskich stworze, p豉z, kt鏎y wychodzi na powierzchni wody s obrazami pe軟ymi najwi皻szych dla S這wackiego znacze. Pierwsza ofiara limaczka to znak przekroczenia, poznania, transgresji, dzi瘯i kt鏎ej duch pozna swoje przeznaczenie. I jest to pierwsza inicjacja gnostyczna ducha pracuj鉍ego w materii.

S這wacki m鏬 napisa Genezis z Ducha w formie traktatu naukowego. Lecz stworzy tekst, kt鏎y trudno jest zaszeregowa do okrelonego gatunku[57]. Jak wskazuje podtytu, Genezis z Ducha jest modlitw, a wi璚 dzie貫m p造n鉍ym z g喚bi serca, dzie貫m intymnym, odzwierciedlaj鉍ym subtelne poruszenia duszy. Modlitwa w ka盥ej postaci jest przede wszystkim poezj, dlatego te Genezis z Ducha jest utworem przesyconym intymn egzystencj, odzwierciedlaj鉍ym wewn皻rzny wiat poety. Jest to wiadectwo poznania, kt鏎e obejmuje zar闚no cz這wieka, natur i wiat duchowy. Bo jak twierdzi Juliusz Kleiner, Novalis jeden w duchu bani romantycznej stara si o zespolenie, uto窺amienie rzeczywistoci i cudownoci. Co pr鏏owa Novalis, to zdzia豉 S這wacki. Usun像 dualizm wiata ludzkiego i nadziemskiego[58]. Dzie這 S這wackiego to tak瞠 przedziwne po章czenie nauki i poezji, wyobrani i intuicji. Lecz to przede wszystkim poezja przemawia na kartach Genezis z Ducha.

Tw鏎czo Juliusza S這wackiego jest tak瞠 wiadectwem zdolnoci inspiratywnych polskiego poety. Wed逝g Jerzego Prokopiuka jest to zdolno s造szenia wewn皻rznej muzyki, g這su ducha i percypowania g喚bokich sens闚 bytu[59]. U Novalisa objawia si ona w koncepcji idealizmu magicznego, zgodnie z kt鏎ym wszystkie aspekty rzeczywistoci, nawet te najbardziej pospolite, nabieraj godnoci rzeczy nieznanych, a sko鎍zone poz鏎 niesko鎍zonoci[60]. Dzi瘯i wyobrani odkry mo積a pierwotny sens rzeczy, dotrze do j鉅ra mitu, do bani[61]. Tak瞠 w przypadku S這wackiego m闚i si o mitycznej strukturze jego wyobrani.[62] Maria Piasecka okrela j mianem wyobrani kreuj鉍ej[63]. Dzi瘯i niej poeta 章czy w sp鎩n ca這 wszystkie elementy wiata i nadaje im wymiar duchowy. Nie jest to ju wroga czuciu wyobrania, lecz perfekcyjne narz璠zie spajaj鉍e rzeczywisto materialn i duchow. S這wacki nadaje wiatu cile logiczny charakter, gdy ka盥e zjawisko mo瞠 by wyt逝maczone zgodnie z zasadami duchowego rozwoju. Osob, kt鏎a potrafi z章czy dwie, z pozoru odr瑿ne, sfery rzeczywistoci, jest obdarzony boskim pi皻nem poeta kap豉n s這wa:

 

N a t c h n i e n i e c  musi by r闚ny wielkoci duchom, od kt鏎ych bierze b造skawice [] To jest poeta dlatego czczony, 瞠 widzialno z niewidzialnoci 章czy i 瞠 przeze duchy najwi瘯sze dzia豉j[64].

 

Funkcj poety jest wi璚 po章czenie wiata duchowego i wiata materialnego, i przekazywanie wiedzy, kt鏎a rodzi si na styku tych dw鏂h rzeczywistoci. Zdolno do spe軟iania tych funkcji jest uzale積iona od posiadania wyobrani kreuj鉍ej, dzi瘯i kt鏎ej wszystko, co otacza cz這wieka, staje si elementem znacz鉍ym w perspektywie rozwoju ducha. Dzi瘯i wyobrani kreuj鉍ej mo磧iwe jest, pos逝guj鉍 si poj璚iem stworzonym przez Novalisa, romantyzowanie wiata[65], dostrzeganie w nim ukrytych znacze, zwi頊k闚 i analogii. Poeta pisa przecie o geologii, polityce, ekonomii, chemii i botanice z perspektywy ducha. Prawa logiki, opisuj鉍e rzeczywisto materialn, odnosz si r闚nie do cz這wieka. Jest to swoisty analogon hinduskiego prawa karmy, zgodnie z kt鏎ym wszystko, co uczynilimy w poprzednim 篡ciu, ma wp造w na 篡cie obecne. S這wacki zwraca uwag, 瞠 kszta速 egzystencji (nasza psychika, nasze zdrowie, zasady, kt鏎ymi si kierujemy) zale篡 od tego, jaki w nas mieszka duch i jaka jest jego przesz這:

 

Powiedz ode mnie doktorowi, a瞠by w skrzywionym ciele stara si uleczy ducha jakie dawne skrzywienie albowiem je瞠li go na 瞠laznych 這瘸ch i krzy瘸ch rozepnie, to si on duch odgi皻ych koci pozb璠zie i drugi raz u這mnym wejdzie do widzialnego 篡wota[66].

 

Lecz genezyjska tw鏎czo S這wackiego ma tak瞠 charakter mityczny. Wyjania ona to, co dzia這 si in illo tempore, w okresie wyjciowym, legendarnym czasie <<pocz靖k闚>>[67]. Istot mitu jest to, 瞠 opowiada on histori wzorcow, kt鏎a musi by naladowana, reaktualizowana[68]. W ten spos鏏 ustanowiony w pocz靖kach dziej闚 porz鉅ek mo瞠 by nadal utrzymywany. U S這wackiego, zgodnie z Genezis z Ducha, duchy maj obowi頊ek nieustannej pracy. Grzechem staje si zatrzymanie w rozwoju, wynikaj鉍e z ch璚i zachowania formy. Umiej皻no zrozumienia owej zasady i wcielania jej w 篡cie jest najwa積iejszym obowi頊kiem cz這wieka. To jedyna droga do 篡cia zgodnie z istot w豉snej jani, kt鏎a jest przecie istotowo zjednoczona z Bogiem.

Mit jest u S這wackiego elementem 章cz鉍ym jego wyobrani kreuj鉍 i wyobrani mityczn. Pos逝guje si przecie obrazem, kt鏎y ujmowany jest w spos鏏 realny. Jak stwierdza Gerardus van der Leeuw,

 

mit nie jest [] 瘸dnym 褂brazowym sposobem wyra瘸nia si磭 [] Mit nie wnioskuje z rzeczywistoci o obrazie, lecz raczej z obrazu o rzeczywistoci. Gdy np. nazywa Boga Ojcem, nie czyni tego na podstawie danego ojcostwa, lecz tworzy posta Ojca, na kt鏎ej wzorowa si ma ka盥e ojcostwo[69].

 

Podobnie jest z obrazami z Genezis z Ducha. S這wacki, dzi瘯i objawieniu, odnalaz w sobie wiedz na dnie ducha [] upion[70]. W jednej mylnej b造skawicy pojawi造 si przed nim obrazy, na podstawie kt鏎ych stworzy w豉sn wizj rzeczywistoci.

W poznaniu intuitywnym, b璠鉍ym najwy窺zym stopniem poznania gnostycznego, cz這wiek dociera do istot duchowych do 蜘a drugiego cz這wieka lub innych jestestw duchowych (indywidualnych lub zbiorowych)[71]. Jest to dotarcie do jani, do cz這wieka potencjalnego, do Cz這wieka Kosmicznego[72]. Poznanie intuitywne u S這wackiego realizuje si poprzez poznanie genezyjskiej przesz這ci (co jest r闚noznaczne z odkryciem swego pochodzenia) i przysz這ci. Przysz這ci jest dla ducha zdobycie anielskiego cia豉 i zamieszkanie wraz z Chrystusem w Nowej Jerozolimie. Poznanie intuitywne jest wi璚 ukoronowaniem dw鏂h pierwszych stopni poznania: poprzez sp鎩nie ze sob po章czone obrazy, S這wacki odkrywa tajemnic w豉snej jani:

 

Niemiertelno i wszechmocno oto s dwa ws這necznione w ducha uczucia kt鏎e wiat odm這dz i rzuc s這鎍em w niebiosa uwi頊awszy go do girlandy wiat闚, kt鏎e wzbi造 si ju nad bole cielesn i pokona造 mier i czas po瘸r造 zachwyceniem mi這ci Hosanna! Hosanna! Synowie Boscy jestemy[73].

 

Novalis odnalaz w sobie Cz這wieka Kosmicznego, sta si jani swej jani. S這wacki natomiast, dzi瘯i objawieniu i wysi趾owi ducha, odkry, 瞠 jest Bo篡m Synem. Sta si wi璚 jednoczenie antropognostykiem i teognostykiem[74], gdy poznanie w豉snego wn皻rza to窺ame jest z poznaniem (zdobyciem wiedzy) o Bogu. Wi嘀e si to z charakterystycznym dla gnostycyzmu przekonaniem o konsubstancjalnoci cz這wieka i Boga[75]. S這wacki w cytowanym ju przypisie do Genezis z Ducha pisze:

 

W nim [Bogu] by 篡wot, a 篡wot by on  w i a t o c i = l u d z k , ale nie osobistociami ludzkimi. Bo j a, je瞠li r闚noczenie z Bogiem by這, to cz這wiek Boga r闚niennikiem[76].

 

Jego duch by m這dszy od Boga, gdy nie by jego r闚ienikiem. Poeta nie pisze jednak, 瞠 mia inn ni B鏬 substancj ontyczn. Wyznacznikiem jego systemu mo瞠 by wi璚 postulowana przez gnostycyzm konsubstancjalno. Jest to z punktu widzenia ortodoksji chrzecija雟kiej kwestia nie do przyj璚ia, gdy Synem Boga mo瞠 by tylko Chrystus.

 

Ludzie pisze van der Leeuw nie s dzie熤i Boga, mog si jednak nimi sta. Albo, poniewa najmniej tutaj wa篡 stosunek czysto czasowy, sformu逝jmy to lepiej: s oni dzie熤i Boga nie w spokoju niezmiennego bytu, lecz w niepokoju wiary[77].

 

S這wacki opowiada si za wiar widz鉍, za wiar, kt鏎a wie. On wiedzia, 瞠 jest Synem Bo篡m, 瞠 jest, zaryzykujmy to stwierdzenie, wsp馧istotny Ojcu. Genezis z Ducha m闚i nie o poszukiwaniu prawdy, lecz o jej odkryciu. W systemie S這wackiego nie ma wi璚 瘸dnej niepewnoci i niepokoju. Jest tylko matematyczna pewno wiedzy.

Istotny pozostaje fakt, o kt鏎ym pisze van der Leeuw. Badacz zauwa瘸, 瞠 w chrzecija雟twie r闚nie istnieje wiedza o Bogu, lecz ma ona r騜ny od gnozy charakter. Jest ona mianowicie partycypacj w Bogu. Jest darowanym 篡ciem[78]. Van der Leeuw pisze:

 

Ewangeli Janow przepaja na wskro poczucie wagi i wspania這ci poznawania [] Aposto Pawe [] m闚i, 瞠 teraz 裴oznaj po czci, kiedy za 裴oznam tak, jak i zosta貫m poznany, a stanie si to mo磧iwe za spraw mi這ci[79].

 

Mi這 do Boga jest istot chrzecija雟kiego poznania. Dzi瘯i niej otwieramy si na Boga i pozwalamy mu wnikn寞 do naszego wn皻rza. Poznajemy Go, bo on mo瞠 pozna nas[80]. Tak瞠 w gnostycyzmie, jak zauwa瘸 Hans Jonas, poznanie Boga wi嘀e si z byciem przez niego poznanym[81]. Lecz w przeciwie雟twie do chrzecija雟twa, gnostycyzm operuje poj璚iem gnosis, a nie poj璚iem mi這ci. I chocia religijne prze篡cia S這wackiego mia造 charakter gnostyczny, a autor wielokrotnie wspomina w swoich utworach o wiedzy lub wierze widz鉍ej, w systemie genezyjskim istotn rol odgrywa r闚nie mi這. Poeta pisze przede wszystkim o mi這ci Bo瞠j, kt鏎a opromienia duchy i ca章 natur, staj鉍 si r鏚貫m ich m鉅roci: Aby z tej Alfy i z Chrystusa, i ze S這wa Twego wyprowadzon by wiat ca造 aby m鉅ro jasna, mi這ci Bo蕨 w duchach tworzona, rozwidnieniem dla ka盥ej nauki stan窸a[82]. Mi這 jest uczuciem, dzi瘯i kt鏎emu duchy pozby si mog wszelkich dysonans闚 i nieharmonii ze S這wem wiata[83]. B鏬, b璠鉍 jej r鏚貫m, 蕨da mi這ci tak瞠 od duch闚. Dzi瘯i niej ziemia osi鉚n寞 mo瞠 status s這鎍a:

 

Od gwiazd i od nas mi這ci 蕨da Stw鏎ca a duchowa mi這ci natura wsz璠y si jedn form promienistoci wyobra瘸. Na tej jednoci zbudowa豉 si wszelka forma wiat闚 i przez ni musi by wyt逝maczon. Celem wi璚 ostatecznym?... Jest  z i e m i a s o c e . A si豉 rozpromieniaj鉍 Jest mi這 wi皻a Bo瘸 ducha naszego[84].

 

Uczucie mi這ci jest u S這wackiego wiat貫m, kt鏎e ma bosk natur.

Duchy poprzez mi這-wiat這 budz w sobie wol do dzia豉nia, do ofiary z wypracowanych przez siebie form. Opromieniaj鉍 materi, duchy doprowadzaj do jej oczyszczenia i ostatecznego przeobra瞠nia. W Genezis z Ducha mi這 jest uczuciem, kt鏎e inicjuje pierwsz genezyjsk prac:

 

Albowiem duch m鎩, jako pierwsza  T r j c a  z trzech os鏏, z Ducha, z Mi這ci i z Woli z這穎ny, lecia powo逝j鉍 bratnie duchy podobnej sobie natury, a przez mi這 wol w sobie obudziwszy, zamieni punkt jeden niewidzialnej przestrzeni w rozb造sk si magnetyczno-atrakcyjnych[85].

 

Mi這 jest w systemie genezyjskim S這wackiego uczuciem-instrumentem, pe軟i鉍ym okrelon funkcj. Duch zosta造 ni obdarzony i ma obowi頊ek wykorzystywa w genezyjskich pracach. Jak zauwa瘸 Maria Ciela-Korytowska,

 

mi這 [] jest realizacj w豉ciwej duchowi cechy wznoszenia si ponad samego siebie, doskonalenia si poprzez umiej皻no rezygnacji z tego, co jest, w imi tego czego, co b璠zie, a co wy窺ze jest ponad form obecn. Jest mi這 ow wartoci najwy窺z, kt鏎 inaczej zowie S這wacki s這necznoci, czyli pe軟i duchowoci, chrystusowoci wiata [] Jest si章 tw鏎cz, nap璠zaj鉍 wiat[86].

 

Tw鏎czo S這wackiego jest wi璚 pr鏏 po章czenia dw鏂h odr瑿nych sposob闚 poznania rzeczywistoci: gnozy i mistyki. Ale to gnoza ostatecznie jest nieodzownym elementem systemu genezyjskiego. Bowiem bez poznania prawdy o sobie cz這wiek, jako ukoronowanie wysi趾u duch闚 pracuj鉍ych w materii, 篡豚y bez wiadomoci w豉snego przeznaczenia.

 


 


[48] List z 28 lipca 1943, w: Juliusz S這wacki, Dzie豉 wybrane, t. VI. Listy do matki, Wroc豉w 1983, s. 360.

[49] DW, t. XIV, s. 85.

[50] Henri Bremond, Poeta i mistyk, w: Antologia wsp馧czesnej estetyki francuskiej, przedmowa W. Tatarkiewicz, wyb鏎 Irena Wojna, Warszawa 1980, s. 70.

[51] Tam瞠, s. 73.

[52] Jan Tomkowski, Mistyka i herezja, Wroc豉w 1993, s. 27.

[53] Gerardus van der Leeuw, Fenomenologia religii, prze. J. Prokopiuk, Warszawa 1997, s. 537.

[54] Maria Ciela-Korytowska, Romantyczna poezja mistyczna. Ballanche, Novalis, S這wacki, Krak闚, s. 179.

[55] [] takie utwory jak Kr鏊 Duch, Genezis z Ducha czy fragmenty Samuela Zborowskiego s autogenez, obrazem ewolucji natury a do wy這nienia si cz這wieka doskona貫go, kt鏎ym jest 蜘a autorskie. (Maria Ciela, Mityczna struktura wyobrani S這wackiego, Wroc豉w 1979, s. 56.)

[56] O S這wackim mo積a by, z zachowaniem ca貫go marginesu niecis這ci wszelkich uog鏊nie, powiedzie podobnie, jak Maud Bodkin o Schillerze i, poniek鉅, jego filozofia wywodzi si z jego wyobrani; obraz niejednokrotnie wp造wa na myl przez siebie przedstawian, czy nawet j przerasta, dominuje nad ni. cis貫 powi頊anie obydwu nakazuje za traktowa je 章cznie r闚nie w odniesieniu do ich mitycznych paranteli. (Ciela, Mityczna struktura..., op. cit., s. 7-8).

[57] Stefania Skwarczy雟ka, Struktura rodzajowa Genezis z Ducha S這wackiego i jej tradycja literacka, w: W kr璕u wielkich romantyk闚 polskich, Warszawa 1966, s. 288-337.

[58] Kleiner, t. IV, op. cit., s. 510.

[59] Prokopiuk, Gnoza Novalisa, op. cit., s. 319.

[60] Novalis, Poetycyzmy, 105, op. cit. Cyt. za: Prokopiuk, op. cit., s. 190.

[61] Tam瞠, s. 320.

[62] Patrz: Maria Ciela, Mityczna struktura wyobrani S這wackiego, op. cit.

[63] Piasecka, op. cit., s. 95.

[64] DW, t. XIV, s. 244.

[65] wiat musi zosta zromantyzowany. W ten spos鏏 znajdziemy pierwotny sens. Romantyzowanie to jakociowe pot璕owanie. W dzia豉niu tym ni窺ze 蜘a uto窺amia si z lepszym 蜘a [] (Novalis, Poetycyzmy, 105, op. cit. Cyt. za: Prokopiuk, op. cit., s. 190)

[66] DW, t. XIV, s. 305.

[67] Mircea Eliade, Aspekty mitu, prze. Piotr Mr闚czy雟ki, Warszawa 1998, s. 11.

[68] Tam瞠, s. 34 i n.

[69] Van der Leeuw, Fenomenologia religii, op. cit., s. 364.

[70] DW, t. XIV, s. 63.

[71] Prokopiuk, op. cit., s. 320.

[72] Tam瞠, s. 321.

[73] DW, t. XV s. 206-207.

[74] Xavier Tilliette, Chrystus filozof闚, s. 101. (poj璚ie teognostyk odnosi si w ksi嘀ce do postaci Jezusa)

[75] Quispel, op. cit., s. 88.

[76] DW, t. XIV, s. 89.

[77] Van der Leeuw, op. cit., s. 444.

[78] Tam瞠, s. 416-417.

[79] Tam瞠, s. 417.

[80] Tam瞠, s. 416.

[81] Hans Jonas, Religia gnozy, op. cit, s. 301. Jonas zauwa瘸: W wietle tej ostatecznej wzajemnoci 蜢nosis jest terminem wykraczaj鉍ym poza w豉ciwy sens s這wa 誦iedza. Mo積a o niej powiedzie, i jest czym teoretycznym, jako ogl鉅 przedmiotu najwy窺zego rodzaju st鉅 誦iedza i 裴oznanie; natomiast przez obecno tego przedmiotu, mo積a stwierdzi, i tak rozumiana 蜢nosis jest czym praktycznym st鉅 褚b鏀twienie (apotheosis) czy 褂drodzenie (s. 301)

[82] DW, t. XIV, s. 64.

[83] DW, t. XIV, s. 239.

[84] DW, t. XIV, s. 382.

[85] DW, t. XIV, s. 47.

[86] Maria Ciela-Korytowska, O Mickiewiczu i S這wackim, Krak闚 1999, s. 42.

 

 

 
 

 

 

powr鏒 do poprzedniej czesci     powr鏒 do strony e Aurea Catena Gnosis